دکتر سیده سعیده اسدی متخصص زنان و زایمان جراح و متخصص زنان و زایمان و نازایی و لاپاراسکوپیست پیشرفته و جراحی ترمیمی و زیبایی زنان دارای بورد تخصصی

دکتر سیده سعیده اسدی متخصص زنان و زایمان جراح و متخصص زنان و زایمان و نازایی و لاپاراسکوپیست پیشرفته و جراحی ترمیمی و زیبایی زنان دارای بورد تخصصی

Promsu Logo
مقالات و آموزش
اهمیت سلامت روان در دوران بارداری
بارداری از حساس ترین دوران های زندگی انساناست. صدمات وارده بر جنین در دوران بارداری می تواند زمینه ساز بسیاری ازاختلالهای جسمی و روانی در سالهای بعدی زندگی فرد باشد،به طوری که زمینه بسیاری ازاختلال های روان پزشکی دوران بزرگسالی را باید در دوران جنینی جستجو کرد.

   بهداشت روانی دوران بارداری از مسایلی است کهامروزه بسیار مورد توجه قرار دارد.ثابت شده که از ابتدای بارداری ، اضطراب و هیجانهای زن باردار تاثیر مستقیمی بر روی جنین خواهد داشت.

   عدم اطلاع یا اطلاعات نادرست و ناقص در خصوصبارداری و تغییرات آن می تواند موجب بروز هیجان ها و آشفتگی های روانی شود. تغییرخلق(اخلاق)،تغییر اشتها،استفراغ های گاه و بیگاه ،تغییر علایق و سلیقه ها وبالاخره ده ها نوع دیگر از این قبیل ، هریک می تواند به تنهایی گرفتاریهای فراوانیرا ایجاد کند.

1)    عوارض استرس در بارداری

   ماه های اول بارداری (سه ماهه اول )آسیب پذیرینسبت به استرس بیشتر است.زنان بارداری که در اوایل بارداری زلزله را تجربه میکنند،نسبت به زنانی که در ماههای آخر بارداری هستندو در شرایط یکسانی قرار دارند،عوارض بیشتری را نشان می دهند. وجود همزمان سایر عوامل خطر نظیر عفونت،کمبود ریزمغذی هادر مادر و ...موجب تشدید اثرات منفی استرس روی مادر و جنین می شود.

  مطالعات و بررسی های متعدد روی زنان باردارنشان دهنده این فرضیه است که سطح بالای استرس های روانی-اجتماعی در طول دورانبارداری ،خطر زایمان زودرس و در نتیجه تولد نوزادبا وزن کمتر از میزان طبیعی راافزایش می دهد.

   استرس های دوران بارداری علاوه بر ایجاد عوارضدر دوران بارداری  به ویژه در اوایلبارداری و حوالی زایمان ، روی فرآیند رشد و تکامل ذهنی ، روانی جنین اثر سوء داردو موجب اختلال های رفتاری در دوران کودکی می شود.

  استرس در بارداری می تواند با ایجاد نشانه هایاختلال (کم توجهی- بیش فعالی)به ویژه در پسران همراه باشد. هم چنین سطح بالایاظطراب مادر در بارداری خطر بیماری (سرشت دشوار)را در شیرخوار افزایش می دهد. درواقع کودکانی که سرشت دشوار دارند،معمولا الگوی خواب و تغذیه آشفته ای دارند ونیازمند توجه و مراقبت بیشتر هستند.

2)    اختلال های روانی شایع دورانبارداری

   ترس و نگرانی بعلت تغییرات جسمی و مشکلاتمربوط به نقش مادری (بخصوص در حاملگی اول )وجود دارد مثل:

•        ترس از درد زایمان

•        ترس از مرگ

•        ترس از پیامد های اقتصادی بارداری

•        ترس از بی کفایتی در اجرای وظیفه مادری

•        ترس از فقدان استقلال و جذابیت و ترس ازنوزادآینده بعنوان رقیب در عشق و عاطفهشوهر

•        افسردگی دوران بارداری

  افسردگی دوران بارداری یا پس از زایمان ،یکی ازمشکلات ر در میان زنان باردار است که متاسفانه دراغلب موارد تشخیص داده نمیشود.افسردگی دوران بارداری گاه از همان روزهای ابتدایی بارداری آغاز می شود،اماگاهی هم از ماه سوم به بعد بروز می کند.نشانه های افسردگی ممکن است همزمان با هم ویا به تدریج بروز کنند. شدت و ضعف آنها بستگی به میزان افسردگی و برخورد اطرافیانبه ویژه همسر دارد.که تحقیقات نشان میدهد حمایت اجتماعی و خانوادگی هرچه بالا ترباشد از مادر باردار مشکلات روحی مانند افسردگی کاهش میابد.

•        نشانه های افسردگی شامل:

خستگی ، خوابیدنیش از حد یا بی خوابی ،گریه کردن و زودرنجی، تندمزاجی و تحریک پذیری

احساس غم،  ناامیدی ،کاهش شدید انرژی و انگیزه برای انجامامور ،ولع خوردن یا بی اشتهایی شدید

کاهش تمرکز وفراموشکاری ،احساس بی ارزش بودن و گناهکاربودن، گوشه گیری و قطع ارتباط با دوستان، سردرد ، درد در قفسه سینه – تپش قلب ،تنگی نفس و احساس خفگی و کلافگی ،

عوامل موثر دربروز افسردگی دوران بارداری:

  دلایل متعددی برای بروز افسردگی در زنان بارداروجود دارد که از این عوامل می توان به تغییرات هورمونی،حوادث استرس زا و آزاردهندهدر طول دوران بارداری مثل مشکلات زندگی،مرگ عزیزان و ...اشاره کرد.

از علل مهم ابتلا به افسردگی و یا به عبارتی علل محرک بروزافسردگی دوران بارداری  می توان به ایننکات اشاره نمود:

1-سابقه افسردگی

2-سابقه بیماری عصبی یا افسردگی در میان بستگان ،به ویژه بستگان درجه یک

3-سابقه افسردگی پس از زایمان (در زایمانهای قبلی)

4-سابقه اندوه شدید در دوران بارداری

5-سابقه تغییر خلق خفیف یا شدید پیش از قاعدگی

6- بیتوجهی همسر و اطرافیان به زن باردار

7- وحشتاز تولد نوزاد

8-مشکلات ازدواج به ویژه مشکلات عاطفی و اقتصادی

9- سنپایین مادر

10-ازدواج به اجبار والدین و بی علاقگی به همسر

  الف)آموزش مادر باردار و همسر وی در موارد زیرانجام می پذیرد:

•        فیزیولوژی حاملگی،تغییرات فیزیولوژیکی(طبیعی)به هنگام بارداری و زایمان

•        چگونگی روابط جنسی در بارداری

•        چگونگی آماده کردن فرزند یا فرزندان خانواده برای پذیرش یک عضو جدید

•        کاهش اضطراب های زن باردار از طریق آگاه سازی و افزایش اطلاعات و در صورت لزومتعدیل و تغییر نگرش ها و باورهای نادرست که می تواند باعث اضطراب آنها شود.

  ب)وظایف همسر در دوران بارداری:

•        بارداری را بعنوان یک مرحله حساس زندگی مشترک شان پذیرفته و سعی کند اطلاعات علمیلازم در این خصوص را به دست آورد تا با آگاهی بتواند با تغییرات و بحران های ایندوران مواجه شود.

•        سعی در ایجاد محیط و فضایی امن و توام با آرامش و آسایش روانی و جسمانی برایزن داشته باشد.

•        با ناراحتی های دوران بارداری زن مانند تهوع،استفراغ و غیره  اظهار همدلی و همدردیکرده و در صورت بروز نشانههای ناراحت کننده و خطرناک با پزشک تماس بگیرد.

•        در انجام کارها و فعالیتهایی که تا آن زمان به عهده زن بوده ،همکاری و مشارکتکند تا زن احساس خستگی،ناتوانی و درماندگی نداشته باشد.

•        سعی کند اضطراب،نگرانی ها،خیال پردازی های زن را درک کرده و با او همدلی وهمفکری کند.

•        درمان افسردگی دوران بارداری و پس از زایمان

 دو شیوه به عنوان رایج ترین و ثمربخش ترین شیوههای درمان افسردگی دوران بارداری و پس از زایمان مطرح اند:

الف)درمان از طریق صحبت کردن:

    در این روش بیمار تنها با صحبت کردنروانکاو،روان شناس و یا مشاور(نه روان پزشک) به بیان مشکلات خود می پردازد و بابازگشایی احساس ها وعقده های درونی خود درمان می شود

ب)درمان دارویی:

بیمار با مراجعه به پزشک و مصرف داروها درمان می شود.

نکته: پزشکان معتقدند مصرف دارو در زنان باردار یا شیردهباید با دقت بیشتری همراه باشد و حتی المقدوربیمار با درمان غیر دارویی درمانگردد.

•        اقدامات لازم در مراقبت پیش از بارداری:

وضعیت روانی خانم را با ارزیابی علائم به شرح زیر تعیینکنید:

-       علائم خطر فوری:افکار یا اقدام به خودکشی،تحریک پذیری و پرخاشگری شدید،فرار ازمنزل،امتناع از خوردن،پرفعالیتی،توهم و هذیان با محتوای آسیب رساندن به خود ودیگران

-       علائم در معرض خطر روانی:روحیه افسرده ،انرژی کم،کم حوصلگی،عصبانیت،بیقراری،اختلال در خواب و اشتها(پرخوابی،کم خوابی،پراشتهایی،کم اشتهایی)،توهم وهذیان با محتوای غیر آسیب رسان به خود و دیگران

در صورت سابقه یا وجود اختلالات روانی یا همسرآزاری، خانمرا از نظر کنترل بیماری روانی بررسی کنید:

1- درصورت تحت درمان بودن و یا اینکه بیماری کنترل شده نیست: ارجاع غیرفوری به روانپزشک برای تداوم درمان و یا شروع درمان

2-درصورتیکه بیماری کنترل شده و مدتی بهبود یافته است:ملاقات ماهانه برای بررسیعلائم بیماری و ثبت نتیجه در فرم شرح حال روان پزشکی  و در صورت بروز بیماری : ارجاع غیر فوری بهروان پزشک

3-درصورت همسرآزاری :مشاوره با زوجین و در صورت عدم موفقیت : ارجاع غیر فوری به روانپزشک

•        اقدامات لازم در مراقبت های دوران بارداری:

نقش پرسنل ارائه دهنده خدمت در تامین بهداشت روانی زنانباردار،بسیار بااهمیت است.پیشنهاد می شود در هر ملاقات زن باردار با پزشک، به اوفرصت داده شود تا در مورد ترس ها و نگرانی های خود که براثر صحبت و رفتارهایبستگان یاهمسایگان به وجود آمده و یا با مطالعه مقاله ها،روزنامه ها و امثال آنایجاد شده است صحبت کند،همچنین در پاسخگویی به سوالات او،باید وقت کافی صرف کرد.به طور کلی انتظار می رود کارکنان بهداشتی قادر باشند که دانش و نگرش مردم را دراین زمینه به گونه ای ارتقا دهند که همگان باور کنند بارداری پدیده ای مقدس وطبیعی است و در آن صورت نگرانی کاهش می یابد.

وضعیت روانی خانم را با ارزیابی علائم به شرح زیر تعیینکنید:

-       علائم خطر فوری:افکار یا اقدام به خودکشی،تحریک پذیری و پرخاشگری شدید،فرار ازمنزل،امتناع از خوردن،پرفعالیتی،توهم و هذیان با محتوای آسیب رساندن به خود ودیگران

-       علائم در معرض خطر روانی:روحیه افسرده ،انرژی کم،کم حوصلگی،عصبانیت،بیقراری،اختلال در خواب و اشتها(پرخوابی،کم خوابی،پراشتهایی،کم اشتهایی)،توهم وهذیان با محتوای غیر آسیب رسان به تاکید به انجام زایمان در بیمارستان و لزوم بررسینوزاد از نظر عوارض دارویی

در مادرانی که به بیماری روانی خفیف دچار هستند:

-       درمان حمایتی (غیر دارویی)طبق دستورالعمل کشوری سلامت روان

-       در صورت تشدید عوارض یا عدم بهبود:ارجاع غیر فوری به روان پزشک

•        همسرآزاری بیایستی مورد بررسی قرار گیرد:

هر رفتار خشن وابسته به جنسیتی است که موجب آسیب شده یا بااحتمال آسیب جسمی ،روانی و یا رنجش زن همراه گردد. چنین رفتاری می تواند با تهدید،اجبار یا سلب مطلق آزادی و اختیار صورت گرفته و درجمع یا درخفا رخ دهد.

-خشونتجسمی:هرگونه اقدام عمدی از سوی شوهر که منجر به وارد شدن آسیب بدنی به همسرش گرددمانند مشت زنی،سیلی زدن و لگدزدن، هل دادن،کشیدن موها،اقدام به خفه کردن، ضربه زدنبا چاقو

- خشونتروانی:رفتار خشونت آمیزی که شرافت،آبرو و اعتماد به نفس زن را خدشه دار می کند.اینرفتار بصورت انتقاد ناروا،تحقیر،بددهانی،تمسخر،توهین،فحاشی،متلک و تهدیدهای مداوماعمال می شود.

در مادرانیکه سابقه یا وقوع همسرآزاری در آنها وجود دارد:

1-همسرآزاری بدون وجود علائم آسیب فیزیکی به مادر یا جنین و یا صرفا سابقه وجودهمسرآزاری :

-برقراری ارتباط مناسب با مادر و ارزیابی تکرار و وقوع همسرآزاری

- درصورت تکرار(تعارض خانوادگی،تهدید از طرف همسر،فاکتورهای خطر و ...):ارجاع غیرفوریبه روان پزشک یا روان شناس بالینی

2-درصورت وقوع همسرآزاری به همراه آسیب فیزیکی به مادر یا جنین:

-       کنترل علائم حیاتی و بررسی وجود علائم شوک و در صورت وجود شوک: اقدامات لازممربط به درمان شوک و ارجاع فوری

-       سمع صدای قلب جنین و در صورت وجود اختلال در صدای قلب :اقدامات لازم و ارجاعفوری

- درمانآسیبهای غیر مامایی مانند زمان غیر بارداری در صورت نیاز

- ارجاعفوری به متخصص با توجه به نوع آسیب

•        اقدامات لازم در مراقبت های پس از زایمان:

وضعیت روانی خانم را با توجه به علائم خطر فوری یا علائم درمعرض خطر روانی ارزیابی میکنیم:

-       در صورت علائم خطر :ارجاع فوری به بیمارستان

-       در صورت علائم خفیف : ارجاع غیر فوری به روان پزشک

-       در هر سه ملاقات پس از زایمان در مورد وضعیت روحی و  روانی یا سابقه بیماری روانی مادر ،همچنین درمورد  همسرآزاری  از وی سوال کنید.

 برخی مادران ممکن است در روزهای 3 تا 6 و حداکثرتا روز 14 پس از زایمان دچار افسردگی خفیف و گذرا (اندوه پس از زایمان )شوند کهعلائم آن به صورت گریه و بی قراری ،اختلال در خواب و اشتها و احساس غمگینی تظاهرمی کند. دوره پس از زایمان ،دوره پرخطری از نظر عود بیماری روانی قبلی و یا بروزبیماری جدید است . بنابراین چنانچه فاکتورهای خطر بیماری روانی مثل سابقه بیماریروانی در مادر وجود دارد و در حال حاضر با علائم اندوه پس از زایمان مراجعه کردهاست، او را تحت نظر بگیرید.

   اگر علائم طولانی و شدیدتر شود مانند تمایل بهخودکشی و آزار به نوزاد ”سایکوز یا جنون پس از زایمان“مطرح است. در مراحل اولیهبروز سایکوز بعد از زایمان ،علائم مانند اندوه و یا افسردگی پس از زایمان است وبیماری به صورت بی خوابی ،بی قراری،تغییرات سریع خلق و خو خود را نشان می دهد.بنابراین اگر سابقه جنون پس از زایمان در مادر و یا خانواده او و یا سایر عواملخطر وجود دارد،ویزیت روان پزشکی الزامی است و مادر باید ارجاع شود.

•        داروهای روان پزشکی در بارداری

در صورتیکه مادر از داروهای روان پزشکی استفاده میکند بهتوصیه های زیر توجه کنید:

- دربسیاری از موارد،خطر ناشی از اختلال های روانی(افسردگی و جنون)برای مادر و جنینبسیار بیشتر از عوارض جانبی بالقوه داروهای روان پزشکی است.

- اگرخانمی تحت درمان با داروهای روان گردان باردار شود،بلافاصله باید از نظر تداومدرمان و مراقبت به روان پزشک مراجعه کند. در این موارد لازم نیست در مادر احساسگناه ایجاد کنید و یا او را وادار به سقط نمایید.

-       پاسخ قطعی به این سوال که کدام داروی روان گردان در بارداری بی خطر است، غیرممکن است.

-       در موارد خفیف تا متوسط اختلال های روانی ، روش های درمانی ارجح به ترتیب شاملروان درمانی خارج  از بیمارستان ،بستری دربیمارستان ، اصلاح و تغییراتی در محیط به منظور کاهش استرس های زن باردار است.

-       در موارد شدید اختلال های روانی که احتمال آسیب به مادر ، جنین و سایرین وجوددارد، الزاما بیمار تحت نظر روان پزشک درمان می شود.(برحسب مورد شامل درمان باالکترو شوک یا دارو درمانی)

- بهتراست در بارداری برنامه ریزی شده ، قطع داروهای روان گردان از قبل و تحت نظارت روانپزشک انجام شود. ارزیابی مکرر از نظر نیاز مجدد به دارو ، الزامی است.

-       با توجه به حساسیت دوران بارداری و شیردهی ، بهتر است پزشکان عمومی با نظر ومشاوره متخصصین زنان و روان پزشک، داروی روان گردان را تجویز نمایند.

-       تجویز هالوپریدول برای کنترل پرخاشگری و تحریک پذیری ،تجویز بنزودیازپین بهمدت کوتاه و یا تجویز آن برای یک نوبت در موارد خاص ، بلامانع است.

-       چنانچه مادر باردار تحت درمان با داروهای روان گردان باشد،الزامی است بعد از زایمان،نوزاد تحت مراقبت ویژه توسط متخصص اطفال قرار گیرد.

-         با توجه به اهمیت مراقبت های روانی به موازاتمراقبتهای جسمی باید در هر مرحله از مراقبتهای پیش از بارداری،بارداری  و پس از زایمان ، مادران مستعد راشناسایی و بااقدامات مناسب از بروز این اختلال ها و یا عواقب بعدی آن پیشگیری کنیم .توجه بهاین نکته ضروریست که آموزش خانواده ها به خصوص همسر در زمینه تغییرات طبیعی  حاملگی و چگونگی ایجاد محیطی امن و آرام برایزن باردار نقش مهمی در بارداری سالم و ایمن خواهد داشت و مادران با مشاوره روانیدر طول این دوران شادتر و ایمن تر و پذیرا تر دوران بارداری را سپری میکنند. مژدهبه مادران عزیز در مرکز مشکلات روحی غربالگری و پیگیری و درمان میشوند.

کروکی آدرس ما بر روی نقشه
تهران ، نرسیده به فلکه سوم تهرانپارس ، کوچه داروخانه مینا ، پلاک 114 ، واحد 10
تلفن : 76700518
ساعات کار مطب : شنبه یکشنبه سه شنبه چهارشنبه 4.5 تا 8 شب
info@drasadiclinic.ir
www.drasadiclinic.ir